Quất cảnh

Citrus japonica

Độ khó: mediumHọ: RutaceaeQuấtTắcHạnhKumquatQuất Nhật TânTắc kiểng

Quất (Citrus japonica — miền Nam gọi tắc, miền Bắc gọi quất, miền Trung gọi hạnh) là cây cảnh Tết biểu tượng của miền Bắc Việt Nam, song hành cùng hoa đào. Cây gỗ nhỏ thường xanh 1–3m, lá đơn xanh đậm; hoa nhỏ trắng 5 cánh thơm nhẹ; quả tròn hoặc bầu dục 2–4cm, vỏ vàng cam, ruột chua đặc trưng. Đặc điểm khác cam quýt khác: vỏ quất NGỌT (có thể ăn cả vỏ), thịt CHUA. Vùng chuyên canh: Hà Nội (Tứ Liên, Nhật Tân — làng quất nổi tiếng, ~600 ha), Hưng Yên, Văn Giang. Một cây quất cảnh đẹp dịp Tết phải hội tụ: tán cân đối, lá xanh bóng, quả nhiều và chín đều màu vàng cam, kèm hoa nhỏ và lộc non — ‘tứ quý’ (quả chín + quả non + hoa + lộc) trong một cây.

Hướng dẫn chăm sóc

north

Ánh sáng: Cần nắng đầy đủ ≥6h/ngày; thiếu nắng cây ít hoa, ít quả.
Tưới nước: Cây con tưới 2–3 lần/tuần. Cây trưởng thành tưới đều giữ ẩm đất. QUAN TRỌNG: trước Tết 3–4 tháng (tháng 9 dương lịch) kết hợp KHOANH GỐC (cắt một vòng vỏ thân quanh gốc bằng dao) + siết nước 15 ngày + bứt lá 50% để kích thích cây phân hoá mầm hoa và đậu quả đúng dịp Tết. Kỹ thuật này CHỦ ĐỘNG HOÁ vụ — không phụ thuộc thời tiết tự nhiên.
Đất trồng: Đất phù sa, đất thịt nhẹ giàu mùn, pH 5.5–6.5. Cây cảnh chậu: hỗn hợp 50% đất thịt + 30% xơ dừa/trấu hun + 20% phân chuồng hoai + Trichoderma. Hố trồng cây ruộng 60×60×60cm bón lót 15kg hữu cơ + 0.5kg lân + 0.3kg vôi + Trichoderma. Khoảng cách 1.5×2m.
Bón phân: Sau Tết (sau khi bán hoặc trẻ hoá): tỉa cành, thay đất + bón phục hồi — NPK 16-16-8 0.2kg + 3kg hữu cơ + Trichoderma. Tháng 4–6: NPK 16-16-8 + amino acid lá. Trước khoanh gốc (tháng 8): NPK 10-50-17 0.1–0.2kg. Sau đậu trái non: NPK 20-20-15. Trước Tết 30 ngày: NPK 13-13-21 + canxi-bo lá để trái căng, vàng đẹp.
Nhân giống: Hai cách: (1) Chiết cành — phổ biến nhất cho cây cảnh, cho cây giữ giống và ra trái nhanh; (2) Ghép mắt trên gốc bưởi/cam đắng — cây bộ rễ khoẻ hơn, dùng cho vườn thương phẩm.
Thu hoạch: Quất cảnh: ‘thu hoạch’ vào dịp Tết — cây có quả vàng cam căng đẹp, tán cân đối, kèm hoa và lộc. Cây bán Tết được nhổ cả bầu hoặc trồng trong chậu cảnh từ trước. Quất ăn quả thương phẩm: thu khi vỏ vàng hoàn toàn, có thể cho trái quanh năm khi không có chu kỳ khoanh gốc.