Sửa chính tả và điều chỉnh lại nội dung: 22/3/2025;

Chìa vôi hay ngoi, la, la rừng, cà hôi, cà lông, cà hoa lông, chìa bôi, ngoi, phô hức, cây khoai tây, cà mullein, cà nhung, tên tiếng Anh là mullein nightshade, velvet nightshade, salvadora (danh pháp khoa học là Solanum erianthum D.Don; đồng nghĩa: Solanum verbascifolium L.) còn gọi là la, la rừng, cà hôi, cà lông, cà hoa lông, chìa bôi, ngoi, phô hức, cây khoai tây, cà Mullein, cà nhung, salavadora là một loài thực vật có hoa thuộc chi Cà Solanum và họ cùng tên Solanaceae.

Mô tả cây chìa vôi

Cây bụi thường xanh có tốc độ sinh trưởng nhanh, có thể cao 2 – 8 m, thân thẳng có vỏ màu nâu hoặc xám, trơn, đường kính 2 – 5 cm, cành phủ nhiều lông hình sao. Lông cũng bao phủ nhiều bộ phận khác của cây như quả, lá, đầu cành và cuống lá, khi vò tỏa ra mùi nhựa đường. Tán cây xòe rộng và dẹt ở ngọn cây. Dù thân và cành của cây khá mềm và dễ gãy, nhưng chúng vẫn đủ chắc trước sức nặng của các loài chim như chachalaca. Rễ vò nhuyễn sinh ra mùi phảng phất như mùi khoai tây luộc.

Lá đơn, mọc đối, hình trái xoan, dài 12 – 37 cm, rộng 6 – 11 cm, thuôn nhọn ở 2 đầu, khi vò tỏa ra mùi hương như mùi hồng bí, cuống dài 2 – 5mm. Cụm hoa hình xim, phân thành hai ngả, mọc ở đầu cành hay kẽ lá, và có đường kính 1,1 – 1,8 cm, mang nhiều hoa lưỡng tính. Hoa mẫu năm, màu trắng ngà, xẻ thành năm thùy, mang 5 nhị với bao phấn màu vàng, bộ nhụy gồm 2 lá noãn dính nhau tạo thành bầu trên, 2 ô, mỗi ô nhiều noãn. Quả mọng màu vàng khi chín, đường kính 1 – 1,2 cm, chứa nhiều hạt có nhiều vân mạng đường kính 1 – 2 mm. Quả được nhiều loài chim và gặm nhấm ưa thích, góp phần đáng kể cho việc phát tán hạt cây đi nhiều nơi. Mùa hoa tháng 3 – 6, quả 7 – 10.

Thông tin thêm

1. Phân bố của chìa vôi

Chìa vôi S. erianthum là loài bản địa ở châu Mỹ, cụ thể là ở những khu vực phía Nam của Hoa Kỳ lục địa (nam Florida và Thung lũng Rio Grande tại Texas), Bahamas, Mexico, Trung Mỹ, vùng Caribê, và phía Bắc của Nam Mỹ, bao hàm cả quần đảo Galápagos. Người ta tin rằng cây đã được đưa vào Philippines bởi người Tây Ban Nha vào thế kỷ 16, từ đó phân tán ra khu vực Malesia, Úc và lục địa châu Á. Cây cũng có thể được du nhập vào Tây Phi từ vùng Caribê thông qua việc buôn bán nô lệ châu Phi. Tuy nhiên cây không hiện hữu ở phần lớn khu vực Nam Mỹ. Hiện nay, cây này được đánh giá là có phạm vi phân bổ khắp các miền nhiệt đới trên trái đất. Tại Việt Nam cây mọc hoang ở nhiều nơi, thường gặp rải rác ở bãi đất hoang, bụi rậm, ven rừng; có nhiều ở các tỉnh phía Bắc như Hà Giang, Cao Bằng, Hòa Bình, Lạng Sơn và cả Hà Nội.

Cây mọc ở nhiều độ cao khác nhau từ ngang mực nước biển cho tới độ cao 1.500 m ở nhiều loại môi trường và ổ sinh thái khác nhau, bao gồm vùng ven sông, rừng khô, và rừng ẩm. Nó thường mọc ở những nơi có nhiều nhiễu loạn về mặt điều kiện môi trường như vệ đường, cánh đồng, và đất hoang – đôi khi bị xem là loài thực vật xâm hại. Ngoi có khả năng tốt trong việc chiếm lĩnh những khoảng rừng trống xảy ra sau khi một cây lớn bị ngã đổ và cũng là một loài tiên phong, có khả năng nhanh chóng chiếm lĩnh khu đất bạc màu, thoái hóa tại các vùng mỏ cũ.

2. Thành phần hóa học

Hai hợp chất norsesquiterpenoid mớicó tên là solanerianones A và B (1 – 2), cùng với chín hợp chất đã biết, bao gồm bốn sesquiterpenoids, (−)-solavetivone (3), (+)-anhydro-β-rotunol (4), solafuranone (5), lycifuranone A (6); một alkaloid, N-trans-feruloyltyramine (7); một acid béo là palmitic acid (8); một phenylalkanoid là acetovanillone (9), hai steroid là β-sitosterol (10) và stigmasterol (11) được phân lập từ phần hòa tan trong n-hexane của rễ cây Solanum erianthum. Cấu trúc của các hợp chất trên được làm sáng tỏ trên cơ sở phân tích lý tính và quang phổ. Hoạt tính kháng viêm của các phân lập này được đánh giá thông qua sự sản sinh oxit nitric (NO) trong tế bào đại thực bào chuột RAW264.7 được hoạt hóa bằng lipopolysaccharide (LPS). Khả năng gây độc tế bào đối với các dòng tế bào ung thư ở người gồm ung thư phổi biểu mô vảy (CH27), ung thư gan (Hep 3B), ung thư miệng biểu mô vảy (HSC-3), ung thư hắc tố (M21) cũng được sàng lọc bằng phương pháp MTT assay. Kết quả cho thấy, hợp chất số 3 (−)-solavetivone có hiệu quả ức chế NO mạnh nhất, với hiệu quả tối đa (Emax): 98,23% ± 0,08% ở nồng độ 100 μM và Nồng độ ức chế trung bình (IC₅₀): 65,54 ± 0,18 μM. Không có hợp chất nào trong số (1–9) được phát hiện có hoạt tính gây độc tế bào đối với các dòng tế bào ung thư ở người ở nồng độ lên đến 30 μM.

Công dụng của chìa vôi

1. Công dụng trong Y học

Chìa vôi S. erianthum có vị đắng cay, tính ấm, có tác dụng thanh nhiệt, tiêu sưng viêm, giảm đau, thu liễm, sát khuẩn. Thành phần hóa học chứa Solasonine, solamaegine, solasodine (0,26%), solaverbascine (0,01%), solaverin I,II, III, solaverol A, B. Lá Ngoi còn chứa Flavonoid, tinh dầu (chủ yếu là Caryophyllene và Germacrene D). Một số chất hóa học phân lập được từ thân Ngoi là dẫn chất cinnamit, N(p-hydroxyphenylethyl) p-coumaramide và axit vanillic. Ngoài ra, glycoalkaloid từ cây Ngoi (0,37% trong lá) có tác dụng chống oxy hóa, bảo vệ gan, chống viêm cấp. Các Flavonoid trong lá Ngoi có tác dụng kháng vi khuẩn gram dương và kháng các loài nấm Aspergillus flavus, Candida albicans.

Theo các nghiên cứu thực nghiệm, cao chiết toàn phần bằng ethanol 400 từ lá cho kết quả gây độc liều LD50 là 185g dược liệu/kg thể trọng động vật thí nghiệm. Phân đoạn glycoalkaloid TP có hoạt tính chống oxy hóa tốt nhất 31,49%, còn phân đoạn ethyl axetat có hoạt tính chống oxy hóa 22,92%. Đồng thời phân đoạn glycoalkaloid TP và phân đoạn nước còn lại (liều tương đương 10g dược liệu/kg thể trọng/ngày) có tác dụng chống viêm cấp. Tác dụng mạnh nhất ở thời điểm sau khi gây phù 3 giờ và 4 giờ. tHí nghiệm trên ruột chuột lang cô lập cho thấy Phân đoạn glycoalkaloid TP và phân đoạn nước còn lại ở nồng độ 0,15% và 0,30% đều có tác dụng tăng trương lực cơ. Phân đoạn ethyl axetat có tác dụng giãn trương lực cơ.

Trong dân gian, lá cây được dùng đắp ngoài chữa sưng viêm, mưng mủ, ung nhọt lở loét, vết rắn cắn, té ngã tổn thương, lòi dom, khí hư ở phụ nữ, tiểu đục, làm thuốc điều kinh và chứng rối loạn niệu đạo. Nước rễ sắc uống chữa đau dạ dày, phong thấp tê bại, bệnh bạch cầu mạn tính. Tuy nhiên, do có chứa độc tính, lá Chìa vôi S. erianthum có thể gây sẩy thai và vì vậy không dùng cho phụ nữ mang thai. Tại Trung Quốc, đôi khi cây này được dùng để chữa sang thủng độc, thấp sang đau lưng, gãy xương, ngoại thương cảm nhiễm, phong thấp tê đau, đòn ngã ứ đau, ngoại thương xuất huyết, tiêu chảy ở trẻ em, sa tử cung. Ở Ấn Độ, chìa vôi được sấy khô, tán bột, khi dùng thì thêm nước tạo thành bột nhão để đắp trị viêm ngoài da và chữa bỏng lửa. Ở Malaysia, toàn cây được dùng nấu nước tắm cho phụ nữ sau khi sinh đẻ. Lá tươi hơ nóng, hoặc giã nát đắp lên hai thái dương chữa nhức đầu. Nước sắc của rễ uống trị rối loạn tiêu hóa sau bữa ăn hoặc các cơn đau dữ dội trong người. Ở Papua New Guinea, cây uống trị đau dạ dày, dùng ngoài trị ngứa da và phát ban. Ở quần đảo Solomon, dịch ép lá dùng làm nước súc trị đau miệng. Trong thú y, lá chìa vôi thái nhỏ để nhỏ vào lỗ mũi ngựa trị sổ mũi.

2. Lĩnh vực khác

Lá Chìa vôi S. erianthum được sử dụng ở Philippines để tẩy dầu mỡ ra khỏi chén dĩa. Quả có độc đối với người, có thể gây ra các chứng nhức đầu, vọp bẻ, nôn mửa, tuy nhiên nó cũng là một thành phần thường thấy trong một số trong món ăn Đông Nam Á. Trong ẩm thực Nam Ấn Độ, quả của cây là một thành phần của cà ri. Cây Ngoi cũng được dùng làm thuốc độc tẩm mũi tên tại các quốc gia châu Á vùng nhiệt đới. Tại các nước vùng Caribê cây được trồng làm cảnh hoặc dùng làm cây tạo bóng râm cho các loại cây cà phê sinh trưởng trong bóng râm.

Địa chỉ bán cây chìa vôi tại Hà Nội uy tín, chất lượng ?

Địa chỉ: Ngách 68/45, ngõ 68, đường Nguyễn Văn Linh, phường Long Biên, thành phố Hà Nội.

Quý khách xin vui lòng liên hệ với Cây cảnh Hải Đăng để được các chuyên viên của chúng tôi tư vấn lựa chọn sản phẩm bầu giống chìa vôi phù hợp.
Chúng tôi sẽ chụp ảnh sản phẩm cho quý khách nếu có yêu cầu.
Chúng tôi sẽ kiểm tra kỹ hàng hóa đảm bảo chất lượng và đúng quy cách trước khi giao.
Quý khách ở xa vui lòng tiến hành chuyển khoản trước hoặc đặt cọc trước. Nếu quý khách ở nội thành có thể áp dụng ship nhanh với chi phí 50k một lần ship.

Tìm kiếm liên quan