Nguồn Cây 
Lạc
Arachis hypogaea
Tên gọi khác: Đậu phộng, Peanut, Groundnut, L14, L18, L23, Lạc cao sản
Lạc (Arachis hypogaea — miền Nam gọi đậu phộng) là cây thực phẩm + dầu ăn + cây cải tạo đất quan trọng. Cây họ Đậu (Fabaceae) đặc biệt: hoa mọc trên mặt đất nhưng sau khi thụ phấn cuống dài ra và đẩy bầu nhuỵ vào lòng đất, quả (củ lạc) phát triển ngầm dưới đất — đây là hiện tượng geocarpy độc đáo. Cây thấp 30–60cm, lá kép 4 lá chét, hoa vàng nhỏ. Quả dạng vỏ cứng có thắt eo, chứa 1–4 hạt vàng nâu giàu dầu (45–55%) và protein (25–30%). Diện tích Việt Nam ~180.000 ha, sản lượng ~450 nghìn tấn vỏ tươi. Là cây cố định đạm lý tưởng cho LUÂN CANH — trồng lạc trước lúa/ngô/sắn cải thiện đất rõ rệt. Giống chủ lực: L14, L18, L23, L26 (Viện Cây Lương thực + CLT), MD7.
Phân bố
- Miền Bắc
- Bắc Giang, Bắc Ninh, Hưng Yên, Hà Nội ngoại thành
- Miền Trung
- Quảng Trị, Quảng Bình, Quảng Nam, Phú Yên, Bình Định
- Miền Nam
- Long An, Trà Vinh, Tây Ninh, Đồng Nai
- North central north
- Nghệ An, Thanh Hoá, Hà Tĩnh — vùng lạc lớn nhất (giống L14, L18)
Công dụng
- Lạc rang muối — món ăn vặt quốc dân
- Đậu phộng luộc — đặc sản miền Nam
- Dầu lạc (peanut oil) cho nấu ăn
- Bơ lạc (peanut butter) phổ thông
- Lạc rang đường, kẹo đậu phộng, kẹo cu đơ Hà Tĩnh
- Bánh xèo nhân tôm thịt rắc lạc rang
- Bã lạc ép dầu làm thức ăn chăn nuôi giàu đạm
- Cây cải tạo đất luân canh (cố định 100–200kg N/ha/vụ)
Đặc điểm
- Dạng cây
- Cây thân thảo ngắn ngày, geocarpic
- Duration days
- 95-130
- Yield tan per ha
- 2-4 (vỏ khô, thâm canh)
- Average height cm
- 30-60
- Oil content percent
- 45-55
- Protein content percent
- 25-30
Hướng dẫn chăm sóc
Việt Nam
- Ánh sáng
- Cần nắng đầy đủ.
- Tưới nước
- Tưới đều giai đoạn nảy mầm (10 ngày đầu) và giai đoạn ra hoa-đâm tia (30–55 ngày). 2 giai đoạn này thiếu nước giảm năng suất 30–50%. Trước thu hoạch 15 ngày giảm tưới để củ chín đều.
- Đất trồng
- Đất cát pha, đất nhẹ thoát nước, pH 5.5–6.5. Đất tơi xốp QUAN TRỌNG vì quả phát triển dưới đất — đất nén chặt làm quả nhỏ, méo. Cày sâu 20cm, bừa kỹ, lên luống cao 15–20cm rộng 0.8–1m. Khoảng cách hàng 30–35cm, cây cách cây 15–20cm (~250.000 hốc/ha, 2 hạt/hốc).
- Bón phân
- Bón lót: 8–10 tấn phân chuồng + 300–400kg lân + 500kg vôi/ha (lạc ƯA vôi và lân). Bón thúc đợt 1 (15–20 ngày sau gieo): 30kg urê + 50kg KCl/ha. Đợt 2 (40 ngày — bắt đầu ra hoa): 30kg urê + 50kg KCl + vun gốc nhẹ (giúp tia đâm sâu vào đất). Tổng 30–50kg N + 60–80kg P2O5 + 60–100kg K2O/ha — lạc cố định đạm khí nên không cần nhiều N hoá học.
- Nhân giống
- Gieo hạt — tách vỏ lấy hạt giống chứng nhận (không tự để giống nhiều vụ vì hạt nhanh thoái hoá), xử lý hạt bằng Carboxin + Thiram phòng nấm thối hạt. Gieo 2 hạt/hốc, vùi sâu 3–5cm, tưới đẫm.
- Thu hoạch
- Thu khi lá vàng và rụng dần, vỏ quả có gân nổi rõ và ruột vỏ đậm — kiểm tra bằng cách nhổ 1–2 cây mẫu. Nhổ cả cây hoặc đào nhẹ rồi rũ đất. Phơi nắng 5–7 ngày đến độ ẩm hạt ≤9% để bảo quản — đây là khâu sống còn để tránh nấm Aspergillus sinh aflatoxin gây ung thư gan.
Nguồn tham khảo
1. Cục Trồng trọt — Bộ NN&PTNT
Quy trình thâm canh lạc + luân canh — Cục Trồng trọt.
Giấy phép: Tài liệu công vụ — trích dẫn cơ quan ban hành
2. Viện Khoa học Nông nghiệp Việt Nam (VAAS)
Viện Cây Lương thực và Cây Thực phẩm — Bộ giống lạc L14, L18, MD7.
Giấy phép: Tài liệu khoa học — trích dẫn
Báo Nông nghiệp VN — Quản lý aflatoxin trên lạc xuất khẩu.
Giấy phép: © Báo Nông nghiệp VN — trích dẫn link gốc
4. Plants of the World Online (Kew)
Arachis hypogaea L. — POWO.
Giấy phép: CC BY 3.0
Trích dẫn trang này
Lạc (Arachis hypogaea). Kho thực vật Việt Nam — Nguồn Cây. https://nguoncay.com/kien-thuc-cay-trong/lac (truy cập 21/10/2026).
