Lạc

Arachis hypogaea

Độ khó: easyHọ: FabaceaeLạcĐậu phộngPeanutGroundnutL14L18L23Lạc cao sản

Lạc (Arachis hypogaea — miền Nam gọi đậu phộng) là cây thực phẩm + dầu ăn + cây cải tạo đất quan trọng. Cây họ Đậu (Fabaceae) đặc biệt: hoa mọc trên mặt đất nhưng sau khi thụ phấn cuống dài ra và đẩy bầu nhuỵ vào lòng đất, quả (củ lạc) phát triển ngầm dưới đất — đây là hiện tượng geocarpy độc đáo. Cây thấp 30–60cm, lá kép 4 lá chét, hoa vàng nhỏ. Quả dạng vỏ cứng có thắt eo, chứa 1–4 hạt vàng nâu giàu dầu (45–55%) và protein (25–30%). Diện tích Việt Nam ~180.000 ha, sản lượng ~450 nghìn tấn vỏ tươi. Là cây cố định đạm lý tưởng cho LUÂN CANH — trồng lạc trước lúa/ngô/sắn cải thiện đất rõ rệt. Giống chủ lực: L14, L18, L23, L26 (Viện Cây Lương thực + CLT), MD7.

Hướng dẫn chăm sóc

vietnam

Ánh sáng: Cần nắng đầy đủ.
Tưới nước: Tưới đều giai đoạn nảy mầm (10 ngày đầu) và giai đoạn ra hoa-đâm tia (30–55 ngày). 2 giai đoạn này thiếu nước giảm năng suất 30–50%. Trước thu hoạch 15 ngày giảm tưới để củ chín đều.
Đất trồng: Đất cát pha, đất nhẹ thoát nước, pH 5.5–6.5. Đất tơi xốp QUAN TRỌNG vì quả phát triển dưới đất — đất nén chặt làm quả nhỏ, méo. Cày sâu 20cm, bừa kỹ, lên luống cao 15–20cm rộng 0.8–1m. Khoảng cách hàng 30–35cm, cây cách cây 15–20cm (~250.000 hốc/ha, 2 hạt/hốc).
Bón phân: Bón lót: 8–10 tấn phân chuồng + 300–400kg lân + 500kg vôi/ha (lạc ƯA vôi và lân). Bón thúc đợt 1 (15–20 ngày sau gieo): 30kg urê + 50kg KCl/ha. Đợt 2 (40 ngày — bắt đầu ra hoa): 30kg urê + 50kg KCl + vun gốc nhẹ (giúp tia đâm sâu vào đất). Tổng 30–50kg N + 60–80kg P2O5 + 60–100kg K2O/ha — lạc cố định đạm khí nên không cần nhiều N hoá học.
Nhân giống: Gieo hạt — tách vỏ lấy hạt giống chứng nhận (không tự để giống nhiều vụ vì hạt nhanh thoái hoá), xử lý hạt bằng Carboxin + Thiram phòng nấm thối hạt. Gieo 2 hạt/hốc, vùi sâu 3–5cm, tưới đẫm.
Thu hoạch: Thu khi lá vàng và rụng dần, vỏ quả có gân nổi rõ và ruột vỏ đậm — kiểm tra bằng cách nhổ 1–2 cây mẫu. Nhổ cả cây hoặc đào nhẹ rồi rũ đất. Phơi nắng 5–7 ngày đến độ ẩm hạt ≤9% để bảo quản — đây là khâu sống còn để tránh nấm Aspergillus sinh aflatoxin gây ung thư gan.