Nghệ vàng

Curcuma longa

Độ khó: easyHọ: ZingiberaceaeNghệ vàngNghệKhương hoàngTurmericNghệ đen (C. zedoaria — khác)

Nghệ vàng (Curcuma longa), họ Gừng, là cây gia vị + dược liệu giá trị cao. Hoạt chất chính curcumin (3–6% trong củ khô) có tác dụng kháng viêm, chống oxi hoá, hỗ trợ tiêu hoá và chữa lành vết thương đã được nghiên cứu rộng rãi. Cây thân thảo cao 60–100cm, thân giả do bẹ lá tạo thành; lá đơn dài lớn xanh đậm. Hoa cụm hình nón màu trắng-hồng nhạt mọc ở giữa bẹ lá. Phần dược dụng là thân rễ ngầm (củ nghệ) phân nhánh, vỏ vàng nâu, ruột vàng cam tươi đặc trưng. Phân biệt với nghệ đen (Curcuma zedoaria — ruột tím nhạt, tinh dầu khác). Giống Việt Nam: nghệ N1, N8 (Viện Dược liệu), nghệ nếp (Bình Định — curcumin cao), nghệ Khánh Hoà. Sản phẩm chế biến: tinh bột nghệ, viên nang curcumin nano, mật nghệ — xuất khẩu Mỹ, EU, Nhật.

Hướng dẫn chăm sóc

vietnam

Ánh sáng: Cần nắng 5–7h/ngày; chịu được nắng tốt hơn gừng. Có thể trồng dưới tán cây ăn quả thưa.
Tưới nước: Mùa khô tưới 3 lần/tuần. Sau khi cây ra lá đầy đủ (2–3 tháng) chịu hạn tốt hơn. Tháng cuối trước thu hoạch giảm tưới để củ chắc.
Đất trồng: Đất thịt nhẹ, đất phù sa, đất feralit giàu mùn, thoát nước; pH 5.5–7.0. Cày sâu 25–30cm, bừa kỹ, lên luống 25cm cao 1m rộng. Khoảng cách hàng 40–50cm, cây 25–30cm (~60.000 cây/ha). Trồng vào đầu mùa mưa (tháng 3–5 ở miền Bắc, tháng 4–6 ở miền Nam).
Bón phân: Bón lót 15–20 tấn phân chuồng + 400kg lân + 500kg vôi/ha + Trichoderma 30kg/ha. Bón thúc đợt 1 (30 ngày sau trồng): 100kg urê + 80kg KCl/ha. Đợt 2 (90 ngày): 100kg urê + 100kg KCl + vun gốc. Đợt 3 (180 ngày): 120kg KCl. Tổng 200–250kg N + 80kg P2O5 + 240–300kg K2O/ha. Bổ sung amino acid biotrop kích thích củ to.
Nhân giống: Trồng bằng củ giống — chọn củ giống nhỏ phụ (con của củ mẹ) nặng 20–40g có 1–2 mắt mầm. Xử lý: ngâm Mancozeb hoặc Trichoderma 30 phút, để ráo, trồng vùi 5–7cm, mắt hướng lên. Lượng giống 1.5–2 tấn/ha.
Thu hoạch: Thu khi lá vàng và rụng dần (8–10 tháng). Đào thủ công, rửa sạch, để ráo. Phân loại: củ cái (to, già — làm giống và thuốc); củ nhánh (vừa ăn tươi, ngâm). Sấy khô 60°C đến độ ẩm ≤10% để bảo quản hoặc nghiền bột nghệ. Củ giống bảo quản nơi mát thoáng, không ẩm.